Emoties en gevoel: niet hetzelfde

Emoties en gevoel, we gebruiken deze twee termen door elkaar en bedoelen er vaak hetzelfde mee. Maar de wetenschappelijke consensus ligt ergens anders: emotie en gevoel zijn niet hetzelfde. En dat is eigenlijk goed nieuws.

Niet hetzelfde? Vertel!

Om het even simpel te stellen: emotie is een directe, fysieke reactie, terwijl gevoel de mentale invulling is van die emotie. Stel je komt in het bos een beer tegen, dan voel je angst, die angst zorgt dat je wegrent. Wanneer je later over de ervaring nadenkt en het probeert te duiden, ken je een bepaalde waarde toe aan dat moment. Die waarde is je gevoel.

Stel je bent een eindeloze droogkloot en niet bang uitgevallen, dan voel je je misschien wel dankbaar dat je een beer in het echt hebt gezien. Stel je bent een piekeraar, dan kan het zijn dat je hele leven na deze ontmoeting met de beer op losse schroeven staat, omdat je oog in oog stond met je eigen sterfelijkheid.

Universeel versus individueel

Het voorbeeld met de beer is natuurlijk wat simpel en de kans dat je er in het bos eentje tegenkomt klein. Maar het geeft wel een verdere hint over het verschil tussen emoties en gevoelens. Emoties zijn universeel. Uit onderzoek blijkt dat onafhankelijk van afkomst, cultuur en opvoeding, mensen dezelfde emoties ervaren.

Gevoelens daarentegen zijn uniek aan jou. De manier waarop je jouw emoties plaatst, bekijkt en meeneemt de toekomst in, zijn uniek aan jou en worden juist beinvloed door je opvoeding, cultuur, afkomst, ervaringen en nog veel meer.

Degene die doodsangst voelt na de ontmoeting met de beer is niet laffer dan de ander, maar heeft een andere ervaring in de wereld, waar deze gedachte en dus dit gevoel uit voortkomt.

Welke emoties hebben we dan allemaal?

Psycholoog Robert Plutchick publiceerde in de jaren ’80 zijn emotietheorie. Het gaat wat te ver voor dit artikel om daar helemaal in te duiken, maar hij identificeerde 8 basisemoties:

  • Angst
  • Verdriet
  • Walging
  • Boosheid
  • Verwachting
  • Blijdschap
  • Vertrouwen
  • Verrassing

Deze emoties worden door iedereen ervaren en zijn zelfs meetbaar. We kunnen zien in welk deel van de hersenen ze plaatsvinden. Dat geldt niet voor gevoelens. Dat is jouw invulling van de emotie, de manier waarop je het verwerkt in je geest en is uniek aan jou.

Wat is dan het goede nieuws….?

Op je primaire reactie – de emotie dus – heb je meestal weinig impact. Op je gevoelens heb je dat echter wel. Jouw mentale verwerking is doorspekt met zaken die het bekijken waard zijn. Nog waardevoller ook omdat je mentale verwerking – wanneer je je er niet van bewust bent – hardnekkig kan zijn en emoties weer kan voeden. Eenmaal bang voor iets, neem je dat vaak ook mee de toekomst in. Waardoor je een volgende keer de emotie weer hebt in een situatie die erop lijkt, terwijl het dan misschien helemaal niet zo nuttig is.

Het goede nieuws is dus dat een scherpe blik op je gevoelens en het afpellen ervan om erachter te komen welke mentale constructies erachter zitten. Bewustzijn is de eerste stap op weg naar het terugnemen van controle over je reacties en hoe je je voelt.

Op zoek

Dat vraagt van je dat je een beetje gaat graven. Welke emotie ervaar je? En welke gedachte volgt daarop? Bijvoorbeeld als je niet wordt gefeliciteerd door een vriendin met iets dat belangrijk voor je is, ervaar je boosheid in het moment. Als je er later naar terugkijkt, denk je: ze interesseert zich totaal niet voor mij. Die gedachte – de plek waar je de emotie neerzet – zorgt voor boosheid die je ook blijft voelen op het moment dat de situatie feitelijk voorbij is.

Vraag jezelf: waarom voelde ik me boos? Misschien is het niet om wat er op dat moment gebeurde, maar omdat je de verwachting hebt dat interesse zich uit in het onthouden van gebeurtenissen die voor jou belangrijk zijn. Maar helemaal redelijk is dat niet. Je vriendin vult attent zijn misschien heel anders in. Vraag jezelf ook: waarom hecht je er zoveel waarde aan dat iemand je feliciteert? Waar komt die waarde vandaan? Doorvragen en luisteren naar je eigen antwoorden, is een goede eerste stap op weg naar inzicht in jezelf. In plaats van dat een gevoel je dan overvalt, kun je het op de juiste plek plaatsen en vaak ontdoen van eventuele stekels.

Power in het woord

Een goed begin is in elk geval het maken van onderscheid tussen emoties en gevoelens. Dat zorgt ervoor dat je direct al wat meer controle ervaart. Want het betekent dat je over je gevoelens gewoon zelf de baas bent.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *